ikiyaka

IBM’in beyaz yakalı işçilerinin zaferi

03 Mart 2010, Nedim Akay

Baskı, tehdit, rüşvet, işten çıkarmalar ve diğer bir sürü karşı unsurlara rağmen IBM çalışanlarının terk etmediği bu mücadele, ülkemizde Beyaz yakalıların örgütlenmesi konusunda örnek alınacak bir kazanım olmuştur.

İşverenin ücret politikasındaki uygulamaları, kazanılmış sosyal hakların ortadan kaldırılma çabası, çalışanlar arasında adaletsiz ücret politikalarının uygulanması örgütlenme nedenlerinin başında gelmekteydi. Tüm bu sebeplerle ve %80 gibi bir çalışan oranıyla Tez Koop iş sendikasına üye olan IBM çalışanlarının 2008 yılı ortalarında başlayan mücadelesi Yargıtay kararı ile birlikte zafer’e dönüştü.

Sendikalı olmanın dayanılmaz zorluğu

Dünya dev’i IBM, örgütlü çalışmanın Avrupa ve Amerika gibi gelişmiş ülkelere özgü bir özgürlük olduğunu düşünüyordu. Her ne kadar bu çelişki söylevlerde ve yazılı metinlerde görünmese de IBM yönetiminin uygulamaları bunu net bir şekilde bizlere gösterdi.

Kapitalizmin acımasızlığını süreç boyunca yaşatan IBM yönetiminin uygulamaları,  çalışanların hak arayışına karşı duruşta, cüceler ve devler arasında zihniyet farklılığı olmadığını ispatladı. Yakası ister beyaz ister Mavi olsun, ister yerli firmada, isterse dünya devi bir firmada çalışsın; bizler için istenen örgütsüz köleler olarak yaşamamız. Hepsinin de ortak cevabı “biz yasalara uygun davranıyoruz”!!!

Sinter Metal, Sabah gazetesi, Yörsan, Tekel gibi yüzlerce yerdeki uygulama birbirinin kopyası. Sendikal örgütlenme dediğinizde kapının önündesiniz. Arkasından uzunca süre mahkemeden mahkemeye hak peşinde koşan onurlu emekçilersiniz. Değer mi?

Bunu yaşayan birisi olarak; EVET DEĞER, HEM DE BİN DEFA DEĞER.

 

Dünya devi IBM’in sendika düşmanlığı

 

IBM yönetimi 300 çalışanın haklarını gasp etmek ve bu örgütlenmeye engel olmak için her yolu denedi. Örgütlenme özgürlüğünün önünü kapamak için tarihin kara sayfalarını yazan IBM yönetimi ve yöneticilerinin ders alınacak sistematik uygulamalarından bazıları:

 

 

-       Sendikalaşma çalışması başlar başlamaz Genel Müdür Eray Yüksek çalışanları akşam vakti evlerinden tek tek arayarak, çalışanlarla bire bir kapalı kapı görüşmeleri yaparak, belirli kişilere ücret artışları yaparak, yalan bilgi vermekten ve daha sonra bunu itiraf ederek süreci engellemekten çekinmedi,

-         Genel Müdür Eray Yüksek ve dönemin insan kaynakları yöneticisi Gülsün Emüler’in “korku ve tehdit ortamı yaratmak” için 20 yıllık arkadaşlarını haksız şekilde(haksızlığı mahkemece ispatlandı) işten çıkarması,

-         Novartis ilaç firmasında “sendikalaşmaya karşı” çalışmış Aylin Gürer’in yeni insan Kaynakları yöneticisi olarak göreve getirilmesi ve engelleme için radikal kararların alınması,

-         Genel Müdür Eray Yüksek’in yöneticilere “sendika üyesi olan müdürlerin, müdürlüğünü alırım” tehdidini yapması ve ardından da sendikayı destekleyen bazı yöneticilerin müdürlüğünün geri alınması,

-         “Sendika Yok edicisi” olarak bilinen ve IBM’in geri kalmış ülkelerde sendikasızlaştırma süreçlerini yöneten kişilerin göreve getirilmesi,

-         Çalışanları gruplara ayırarak ve bu gruplarla ayrı ayrı toplantıları yaparak bütünlüğün ve örgütlenmenin bölünmeye çalışılması,

-         Üç sendika temsilcisinin birer gün arayla işten çıkarılması,

-         IBM’in iş kolu konusunda mahkemeyi yanlış bilgilerle yönlendirerek süreci sürekli uzatmaya çalışması,

-         Tamamı IBM’e ait olan yeni bir şirket kurarak ve IBM çalışanlarını bu şirket üzerinden çalıştırmaya başlayarak sendikalı çalışan sayısını ve sonucunda da sendika hakkını yok etmeye çalışması,

-         Sendikalı çalışanların kariyerlerinin ve ücret artışlarının dondurulması ve bunu çalışanlara söylemekten çekinilmemesi,

-         Sendikadan istifa edenlere ücret artışları yapılması ve kariyer seviyelerinin artırılması,

-         ...

Son sözler...

IBM sendikal örgütlenme süreci çalışanlarındanım ve gazetemizin beyaz yaka sayfası içerisinde bu vesile ile yazmaya başladım. Zamansal problemlerimden dolayı maalesef bu benim son yazım ve kazanılmış zafer ile kısa süren bu görevimi sonlandırıyorum. Bu zaferin sadece IBM çalışanlarının değil, tüm beyaz yakalı işçilerin kazanımına dönüşmesini temenni ediyor ve yazımı sevgili Ece Temelkuran’ın her gün okunması gereken “Erken örgütlenme hayat kurtarır” yazısından kısa bir bölümle bitiriyorum.

“Beyaz yakalı arkadaş, Ey beyaz yakalı arkadaş! İyisi mi sen örgütlenmek için fazla havalı olduğunu sanma. Daha bildiğin şekil söyleyeyim:

“Are you too cool to be a union member?”

Gel sen bu sendikaya üye ol. Çünkü pısırık kolej çocukları gibi sinip kalmakla bu işin yürümediğini, elinden manyetik kartın alınmak suretiyle oyun dışına atılıverdiğini gördün 2001’de. Kimi işten çıkaracaklar diye tırnak yiyip bölüm şefine yaranmaya çalışacağına delikanlı gibi sendikana üye ol, işten çıkarıldığında yanında bunun hesabını soracak insanlar olsun. İşin ucunda tıpış tıpış evine gidip o havalı cep telefonun çalmadan, internet sitelerine CV gönderirken depresyona girmek var.

Bak beyaz yakalı arkadaşım, alnının akıyla iki kez işten atılmış biri olarak söyleyeyim:

Bu işten atılma meselesinin en kötü yanı, selam vermeyeceğin adamlara muhtaç olmaktır. Kendini parasızlıkla, işsizlikle terbiye ettirme. Git, adam gibi eylemine katıl, sendikana üye ol. Benden sana tavsiye, ihtiyacın olmaz zannetme. Bu kriz hepimizi yakar, senin ‘departmanın’ kurtulur, ‘executive bilmem ne’ olman sana ayrıcalık sağlar sanma. İşveren değilsen bu işin içindesin! Hepimiz içindeyiz. Yakanın rengi seni kurtarmaz, emekçi olduğunu unutma.”

 

İŞ Etiği ve IBM 

24 Şubat 2010, Nedim Akay

Etik sözcüğü, Yunanca anlamı karakter olan “ethos”, “töre” sözcüğünden türemektedir. Bir tanımlamaya göre etik; geçmiş ve bugüne ilişkin doğru ve yanlış ölçülerin anlatımı olup, bireylerin töresel ya da ahlâksal ilişkilerini, davranış biçimlerini ve görüşlerini anlatan bir felsefe dalıdır. İnsanın  oluşturduğu evrensel  değerleri inceleyen, onu "iyi", "kötü" ya da "onaylanabilir", "onaylanamaz", "doğru", "yanlış" biçiminde yorumlar.

İş etiği, iş yaşamındaki özel gruplar için belirlenmiş davranışlar veya davranış kurallarını tanımlamaktadır. Ancak, daha çok soyut kavramlara dayalı bir özellik göstermektedir. Doğru ve yanlış, kişiden kişiye ve durumdan duruma değişebilmektedir. Sistem içerisinde doğrunun ne olduğu doğrudan aktarılmaz.

Kapitalist sistemin açgözlülüğünden dolayı etik değerler duruma, koşullara, elde edilecek faydaya göre esneyebilir ve daralabilir. Gerçekte, işletmenin maddi çıkarları ile çelişmediği sürece kimse doğru ya da yanlışın, başka bir değişle eylemin etik olup olmadığının arayışında da değildir.

İşletme etiği

İşletmeler etik davranışı, çalışanlarına, müşterilerine ve topluma iyi bir bilinirlik etkisi yaratabilmek için iş stratejisi olarak göstermeye çalışır. Başarısı ve hedefleri karlılık ve hissedarlarına kazandırdığı paralarla ölçümlenmekte olan işletmeler için bu durum ekonomik çıkarları ile çoğu zaman çelişkiye sebep olur. Bu nedenle de, etik değerler genellikle ilkel ve basit söylevlerin ötesine geçemeyip, kâğıt üzerinde kalır.

Örneğin; küresel işletmeler rakibin ürününü müşterine kötülemeyeceksin, bu davranış etik değildir der, ama bunun için her türlü belgeyi sağlamaktan da imtina etmez. Çalışanlarına müşterinden hediye almayacaksın der ama kendisi hediye göndermeyi ihmal etmez. Üst düzey yöneticileri yemek davetlerinde ağırlamak, yurtdışı gezilerine götürmek, dünya kupası final maçına bilet vermek etiktir!

Bu çelişkiyi aşağıdaki araştırma raporu da ortaya koymaktadır(Dennis Collins, “Creating an Organization of High Integrity and Superior performance” adlı kitaptan):

-         İşletmelerde finans yöneticilerinin %67’si “baskı altında” işletme sonuçlarını bile bile yanlış hazırladığını itiraf ediyor,

-         İşletmelerde orta seviye yöneticilerin %25’i hileli rapor yazdığını itiraf ediyor

-         İşletmelerde yöneticilerin %48’i yasa dışı davrandığını itiraf ediyor

Ülkemizde durum

Ülkemizdeki işletmelerde karşılaşılan etik sorunlar çok çeşitlidir. Konuyla ilgili bir araştırmada, işletmelerde karşı karşıya kalınan etik sorunlar arasında "çalışanların çıkar çatışmaları" ve "rüşvet"i ilk iki sıraya yerleşmiştir.

Türkiye'ye ilişkin bir diğer çalışma 1999 yılında yayımlanmıştır. 20 işletmeden 160 yöneticinin katıldığı bu araştırmada, yöneticilerin tümü, çevre kirliliği, içerden bilgi sızdırma ve hediye/rüşvet vermeyi etik olmayan davranışlar sıralamasında ilk üçe yerleştirmişlerdir.

IBM örneği

İş ve işletme etiği konusunda yapılan araştırmaların hemen hemen tümü genellikle çalışan etiği üzerinedir ve genelde firmanın çalışanlarına karşı davranışları ile ilgili sınıflandırma son derece yüzeyseldir. Halbuki, etik olmayan davranışlara en fazla kalanlar ise işletmenin çalışanlarıdır.

Diğer tüm küresel işletmeler gibi IBM’inde web sitesinde yer alan (http://www.ibm.com/ibm/responsibility/policy2.shtml) ve IBM’in iş etiğine verdiği önemi anlatan bilgiler ile uygulamaları arasındaki çelişki etik kavramının nasıl kolaylıkla yontulabileceğinin güzel bir örneğidir.

-         Bir işletmenin çalışanlarına “kariyeriniz ve maaşınız sendika üyeliğinden istifanıza bağlıdır” demesi etik midir?

-         Bir işletmenin Genel Müdürünün çalışanlarına yalan söylemesi ve daha sonra “evet yalan söyledim” diyerek bunu itiraf etmek zorunda kalması etik midir?

-         Bir yöneticinin mahkemede 20 yıllık arkadaşı aleyhinde yalan şahitlik yapması etik midir?

-         Bir yöneticinin şahit olmadığı ve yalan olduğunu bildiği halde bir belgeyi “şahitim” diyerek imzalaması etik midir?

-         Bir işletmenin çalışanlarının sosyal hakları gasp etmeye çalışması etik midir?

-         Bir işletmenin “tamamen yasal da olsa”, çalışanının kıdem tazminat alacağını geciktirmek için alacak davası açtırmak zorunda bırakması etik midir?

-         ....

İşletme çıkarları ile örtüştüğü sürece; SAYGIN, DÜRÜST ve ADİL OLMAYAN her türden davranış ve eylem kapitalizm tarafından MAALESEF etik olabilmekte!