ikiyaka

Zamanın sahibi kim?

18 Kasım 2009 - Ebru Işıklı

Zaman anlayışı tarih boyunca değişti. 18. Yüzyılda disipline edilmiş zamana alışılmaya başlandı. 19. Yüzyıl ise okul gibi kurumlarla disipline edilmiş zamanın içselleştirildiği dönem oldu. Kitlesel üretim ve zamanın tam olarak metaya dönüşmesi 20. yüzyılda gerçekleşti ve esnek üretim ile sonuçlandı.

Zamanın bu esnek kullanımı yine zamanın esnek kullanıldığı kapitalist öncesi dönemden elbette farklı. Eski zamanlarda zamanın efendisi yoktu ve zaman yaşamın devamı için kullanılmaktaydı. Zaman değil, bitirilmesi gereken işler referans alınarak hayat devam etmekteydi ve zaman mekandan kopmamıştı. Endüstriyel iş disiplini zamanı parçalara bölen saat kullanımını yaygınlaştırıldı. Meraklıları için belirtelim E.P. Thompson “Avam ve Görenek” kitabında zaman ve iş disiplininden bahsederken saatin ele geçirdiği konumdan bahseder.  Kapitalizmle beraber yaşam işten, zaman mekandan koparılır.

Yazının devamında eskiye bir ağıt yakacağım sanılmasın. Yapacağım “zaman”a sahip çıkmanın metalaşmaya direnmek için bir yol olduğundan bahsetmektir. Zamanın değişen algısından bahsetmek , o anlamı çalışanların daha insani bir biçimde kuracağı, insani biçimine sahip çıkacağı konusunda umut verir. Sadece iş gören makina, insani özellikleri minumuma indirilmiş çalışan anlayışının yerine başka bir çalışma anlayışı için zamana sahip çıkmalıyız.

Zaman tüketilen, harcanan bir metaya dönüştüğünde zamanı ölçme, verimli kullanma konusunda bir çok teknoloji ve yöntem de geliştirildi. Bunların başlangıcında yani 20.yy başında Taylorizm yönetim anlayışı ile zihinsel ve fiziksel işlerin birbirinden ayrılması gelmektedir.